Kolejny Dzień Dobrych Praktyk – kadry, płace, HR

Od 2026 roku wchodzą w życie przepisy, które w praktyce zmieniają sposób myślenia o stażu pracy. To jedna z tych zmian, które na pierwszy rzut oka wydają się „techniczną korektą”, ale w rzeczywistości mają bardzo konkretne skutki – zarówno dla pracowników, jak i dla działów HR. Najważniejsza zmiana? Rozszerzenie katalogu okresów wliczanych do stażu pracy. Od kiedy obowiązują nowe przepisy? Zmiany są wdrażane etapami: od 1 stycznia 2026 r. – w sektorze publicznym od 1 maja 2026 r. – w sektorze prywatnym Co do tej pory wliczaliśmy do stażu? Dotychczas katalog był dość „etatocentryczny”. Uwzględniano głównie: okresy zatrudnienia na umowę o pracę, pracę tymczasową, wybrane okresy związane z ochroną stosunku pracy (np. przywrócenie do pracy), urlopy wychowawcze, opiekuńcze czy służbę wojskową, urlop bezpłatny w ramach porozumienia pracodawców, okres przyznania świadczeń dla osób chronionych w przypadku likwidacji, okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, a także niektóre mniej oczywiste przypadki, jak prowadzenie gospodarstwa rolnego. To się jednak zmienia. Co nowego wlicza się do stażu pracy? Nowe przepisy znacząco rozszerzają katalog okresów. W praktyce oznacza to, że wiele osób „odzyska” lata, które wcześniej nie były uwzględniane. Do stażu pracy będą wliczane m.in.: Działalność gospodarcza i współpraca prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, współpraca przy prowadzeniu działalności. Umowy cywilnoprawne umowy zlecenia, umowy agencyjne, okresy współpracy przy tych umowach. Praca za granicą udokumentowane okresy wykonywania pracy zarobkowej poza Polską – nawet jeśli nie była to umowa o pracę. Ważne! Nowe okresy zaliczane są w momencie jeżeli osoba podlegała ubezpieczenie emerytalnemu i rentownemu. Wyjątek stanowią udokumentowane okresy, w których osoba fizyczna nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie odrębnych przepisów. Wybrane okresy bez składek niektóre okresy, w których nie było obowiązku opłacania składek (jeśli są odpowiednio udokumentowane), np. ulga na start czy określone sytuacje związane z opieką nad dzieckiem. Służby mundurowe szeroki katalog służb, m.in. Policja, ABW, Straż Graniczna, PSP czy Służba Więzienna. To fundamentalna zmiana – staż pracy przestaje być powiązany wyłącznie z etatem. Co się zmieni w praktyce? Najważniejsza konsekwencja jest prosta: staż pracy wielu pracowników wzrośnie. A to automatycznie wpływa na ich uprawnienia. W szczególności zmiany mogą dotyczyć: wymiaru urlopu wypoczynkowego, długości okresu wypowiedzenia, wysokości dodatku stażowego, prawa do nagrody jubileuszowej, odpraw, czasu potrzebnego do awansu. W praktyce oznacza to, że HR będzie musiał na nowo przeliczyć staż – często „wstecznie” od momentu wejścia przepisów w życie. Kluczowy warunek: dokumenty Jest jeden element, który spina cały system – dokumentacja. Nowe okresy będą uwzględniane tylko wtedy, gdy pracownik je udokumentuje. W praktyce oznacza to: zaświadczenia z ZUS (tzw. USP), umowy, rachunki, potwierdzenia przelewów, inne dokumenty potwierdzające wykonywanie pracy lub aktywności. Co ważne, ZUS nie potwierdzi wszystkiego. W wielu przypadkach konieczne będzie zebranie dodatkowych dowodów. Terminy dostarczania dokumentów – o tym nie można zapomnieć Ustawodawca przewidział konkretne terminy na dostarczenie dokumentów: sektor publiczny – do 31 grudnia 2027 r. sektor prywatny – do 30 kwietnia 2028 r. Po ich upływie pracodawca nie będzie miał obowiązku uwzględniania nieudokumentowanych okresów. To oznacza, że temat nie „rozłoży się sam”, będzie wymagał aktywnej komunikacji z pracownikami. Wyzwania dla HR Z perspektywy działów HR zmiana oznacza kilka konkretnych wyzwań: zebranie i weryfikacja dużej liczby dokumentów, aktualizacja stażu pracy i powiązanych świadczeń, dostosowanie systemów kadrowo-płacowych, komunikacja zasad pracownikom, uniknięcie chaosu dokumentacyjnego. Z drugiej strony to też dobra okazja, żeby uporządkować dane kadrowe i wprowadzić jasne procedury. Na co warto zwrócić uwagę już teraz? Największym błędem byłoby zostawienie tematu „na później”. Warto już teraz: przygotować wewnętrzne zasady przyjmowania dokumentów, ustalić sposób komunikacji z pracownikami, określić, jakie dokumenty będą akceptowane, zaplanować proces weryfikacji. Im wcześniej zostanie to uporządkowane, tym mniej problemów w 2026 roku. Zmiany w stażu pracy to nie tylko nowelizacja przepisów to realna zmiana w podejściu do doświadczenia zawodowego. Dla pracowników oznacza to większe uprawnienia.Dla HR – więcej pracy, ale też większą kontrolę nad procesem, jeśli zostanie dobrze zaplanowany.